Mantar Toplayıcıları

Sanem Aker Hakuba

El baskısı kağıtla kolaj (2022)

“Mantar Avcılığı” (mushroom hunting);

Neden toplayıcı bir davranış avcılıkla bütünleştiriliyor veya o çerçevede tanımlanıyor gerçekten şu an pek bir fikrim yok. Belki zamanla bilmediğim bir şeyi öğrenirim, ama şimdiki bilincimde bu tanım kulaklarımı tırmalıyor. Acaba sahip olduğum bilinç bu tanımdan daha geniş, daha kapsayıcı olabilir mi? Kendi usunu küçümsemeyi alışkanlık haline getirmiş insan bazen otorite olarak gördükleri karşısında ‘ne münasebet’ diyor, ‘belki senin daha bu konuda anlamadığın bir şey vardır?’ Bu da aslında sağlıklı ve hatta bilimsel sayılabilecek bir yaklaşım, diğer yandan bu durumda ya daha geniş bakış açısına sahip olan bensem? Araştırmak istiyorum.

av: isim, Karada, denizde, gölde veya akarsularda evcil olmayan hayvanları vurma veya yakalama işi

Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük

Evet, mantar toplamak bazı çevrelerce mantar avcılığı olarak tanımlanıyor. Sebebi tehlikesiz olduğu kadar (çünkü mantarlar size saldırmaz), çok da tehlikeli bir macera olması mı (çünkü mantarlar sizi zehirleyerek öldürebilir)? İnsanda biraz olsun adrenalin salgısını mı arttırıyor ‘bu ‘avcılık’ şekilde tanımlanan yarı tehlikeli macera? Günümüzde çoğu insanın adrenalin yorgunluğundan muzdarip olması veya tükenmişlik yaşıyor olması dolayısıyla bu olasılık da kulağa mantıklı geliyor. Bilmiyorum, amacım yargılamak değil, anlamak, sonuç olarak doğada toplayıcılık içeren bir aktivite aslında ne kadar olumsuz olabilir ki? Yine de dönüp dolaşıp niyete geliyor konu. Bu aktivitede esas niyet ne? Mantarları tanımak mı, onları yerlerinde incelemek mi, orman ekosistemindeki muazzam rollerini keşfetmek mi, çeşitliliklerine hayran olmak mı, saklanma biçimlerine yönelik şaşkınlık yaşamak mı, yoksa avlamak mı? Neden onları avlamak istiyoruz? Daha doğrusu neden bir şey avlamak istiyoruz veya bir şey avlamaya neden ihtiyacımız var? Veya var mı gerçekten? Ya da artık olmalı mı?

Tarihi minyatürleri incelemekten çok hoşlandığımı daha önce burada belirttim mi bilmiyorum? Detaylarında kaybolmak ve ilginç şeyler keşfetmek bana çocuksu bir heyecan yaşatıyor. Bunun için geçen sene bir masa büyüteci de edindim. Bazen minyatürleri bir dedektif gibi gözlüyorum, fakat hiçbir kitap baskısı sahicisini incelemek kadar etkili değil maalesef. Baskı sırasında renkler, çözünürlük bir çok şey kayıba uğruyor. Eskiden bu detaylar pek önemli olmazdı ama şimdi çok değerli benim için.

Geçen hafta, Metin And’ın Minyatür kitabındaki av tasvirini içeren tarihi bir minyatürün köşesinde çok öncelerden ilgimi çekmiş olan bir kesitin defterime eskizini yaptım. Eskiden, çooook eskiden sarayda minyatür atölyesinde çırak olsaydım bu çizdiğim için belki usta elime cetvelle vurabilirdi, fakat ben o dönemde yaşamıyorum ve kendime de minyatürleri klasik şekilleriyle yaşatma görevi biçmedim. Onları sadece kendi tarzımda hissetmek, anlamak istiyorum.

Burada dikkatimi çeken detay, avcının onlara doğrulmuş tüfeğinden korkuyla ardına bakarak kaçan hayvanlardı. Çizimimde büyük ihtimalle Anadolu Leoparı ve Angora Tavşanı tasvir edilmiş. Bu ikisi de aşırı avlanma sonucu günümüzde doğal yaşam alanlarında nesili tükenmiş hayvanlar. Ankara tavşanın besiciliği yapılıyor, Anadolu Leoparı ise doğal ortamında geçen yıl tekrar görüldü ama çevre ülkelerden geldiği düşünülüyor.

Defterime minyatür eskizi, suluboya, mürekkep (2022)

Hayvan avcılığı bir yana bugünlerde sanırım Mantar Avcılığı modası başlamış. Tam olarak hangi boyutlara ulaşmış bilmiyorum, ama Doğa Oyunları Evi‘nin kurucularından Burcu Meltem Arık geçenlerde instagram hesabından bunun endişe verici düzeye ulaştığından veryansın ediyordu. Aşırı avlanan ve tüketilen her şey birgün ‘yok olabilir’, bu artık binlerce yıllık insanlık tecrübemiz sonucu idrakine varmış olmamız gereken bir bilgi. Dolayısıyla avcılık kadar zararı olmadığı düşünülen toplayıcılık da aşırı boyutlara ulaştığında türlerin devamı açısından tehlikeli hale gelebilir ki; orman ekolojisinin en önemli bileşenlerinden olan mantaralara, ormandaki canlıların biz şehirlerde yaşayan insanlardan çok daha fazla ihtiyaçları olduğu bir gerçek.

Peki onları toplamazsak aç kalmayacağımızı bildiğimiz halde neden onları toplamak istiyoruz? Bu “mantar avcılığı” macerasında neden ihtiyaç duyuyoruz? Belki bu şekilde doğayla temas etmeye, onun bir parçası olduğumuzu duyumsamaya çok açız ve o mantar arayışında bir iki saat süren dikkatle bakma sırasında doğadaki detayları görmenin, keşfetmenin doyumsuz hazzını duyumsuyoruz. Bu doğayla gerçek bir temas ve çok saygı duyduğum insanı insan yapan derin bir ihtiyaç, belki onu bir adım öteye götürerek doğayla temas ederken, bize sunduğu şeyleri hakkımız olarak görmek yerine bir parçası olarak bizden beklediklerini de duyumsamaya çalışabiliriz.

Bu noktada oğlumun birkaç yıl önce okuduğu kitapta, bir güvercin nesilinin aşırı avlama sonucu yok olduğunu öğrendiğinde yaşadığı derin yası hatırladım. Bu yas, benim için büyük bir öğreti oldu ve üzerimde bir sorumluluk oluşturdu. Bu sorumluluk gereği “mantar avcılığı” kavramından duyduğum tuhaf rahatsızlığı burada sizinle paylaşıyorum.

Belki ve büyük ihtimalle mantar avcılığından ifade edilmeye çalışılan aşağında paylaştığım, şair-yazar Neil Gaiman’ın “The Mushroom Hunters” – (Mantar Avcıları) isimli muhteşem biçimde canlandırılmış şiirinde dillendirilenlerdir ve onun şiirinde defalarca dile getirdiği kelimeye, insanların hayatlarında daha fazla yer vermeye ihtiyaç duymasıdır: ‘Observe’ (‘Gözle!’)

Ama burada hikayesi anlatılan kadınlardan biri olarak soruyorum, bunun ismi neden ‘av’ olsun ki!

Yeni Yazı ve Ürün Bültenine Abone Ol

Bunu Çok Seviyorum

Sanem Aker Hakuba

Günlüğüme çizim; oğlum bir sabah bahçede yağmurun tadını duyumsamaya çalışırken (2021)

“Anneannemde kaldığımda sabahları uyanınca,

anneannem ‘Günaydın!’ diyerek oda kapısının önünden yavaşça geçiyor.

O sırada sokak satıcısının ve güvercinlerin sesleri geliyor kulağıma.

Bunu çok seviyorum.”

Yeni Yazı ve Ürün Bültenine Abone Ol

Teknoloji Sahiden Nereye Gidiyor?

Sanem Aker Hakuba

2019 Porto’da gezdiğimiz Picasso’nun gravürleri sergisinin broşürünün defterime çizimi. Eskizlerimle zengileştirilmiş bir gezi yazısı serisi olacaktı ancak üçüncü durak olan Monsato’dan sonrasını henüz yazamadım.

Bir önceki paylaşımımda Picasso’nun bir Don Quijote çizimini defterime kendi çizimimle not alışımı paylaşmıştım. Çizimin orjinalini burada inceleyebilirsiniz. Bu çizimi yaparken, şimdiki zamanda yaşayan bir insan olarak benden önce yaşamış Picasso’nun bir ölümüsüz kahramana bakışını da yakından inceleme fırsatını buldum. Amacım ileride onun gibi çizmek değil, Don Quijote hikayesinin bir sanatsal dehanın elinde hangi hareketlere ilham verdiğini biraz olsun hissedebilmekti. Peki benim yerime bir AI koysaydık. O ne öğrenmiş olurdu? Onun amacı ne olurdu? En başta ondan ‘o’ diye bahsedebilir miyiz? Biz insanlar bu süreçte neler kaybedeceğiz? Bir Picasso bir daha gelebilecek mi mesela? Peki Cervantes, yel değirmenleriyle savaşan Don Quijote’nun maceraları, ondan kim ilham alacak, AI’lar mı? Bizim burada rolümüz ne ve gelecekte ne olacak?

Yukarıda eskizini yaptığım serginin orijinal broşürü

Teknoloji fetişizmi, teknolojinin kontrolsüz ve ilkesiz ilerleyişine olan tepkileri Don Quijote’un koyun sürüsünü bir ordu zannedip saldırmasına benzetip, komik ve gülünç hale getirmeye çalışıyor. Ama ben de, içten içe bazı sanatçılar gibi, (böyle giderse) birgün gelip asla uyanamayacağımız bir kabusa güzel, eğlenceli bir gezintiye gidiyormuşuz gibi hislerle sokulmaya çalışıldığımızı sezinliyorum. ‘Eğlenceli’, ‘kolayca’, ‘hemen şimdi’, ‘ücretsiz’ sözlerinin ışıltısına kapılıp gitmeye devam etmek insanı insanlığını geride bırakacağı bir yola sokmak üzere.

Aşağıda; yapay zekanın sanata ve dolayısıyla esas insan bilincine olası yıkıcı etkileri üzerine dinlemekte fayda olduğunu gördüğüm bir konuşma var.

Yeni Yazı ve Ürün Bültenine Abone Ol

Yeni Anlamlar ve Anlamsızlıklar

Sanem Aker Hakuba

Abimi kaybettim. 10 ay oldu. Bu on ay, en zorlandığım zamanlardan biri olarak yaşam hikayemde yerini alıyor. Çok sorguladım, sorguluyorum. Birçok anlamda birçok yas iç içe geçti.

Yaşamımda ezberler daha az yer kaplamaya başladı. Bu dönemde kazandığım çoğu içgörüyü yazmadım, yazmayacağım. Bu şekil yazmalar da anlamını kaybeden şeylerden biri.

Yakınlaştığım kadar, yabancılaştığım çok şey var. En temel bazı varsayımlarım yıkıldı.

Çok fazla neden sorusu üstüme geldi? Kesinlikle on ay önceki kişi değilim.

Mesela anlaşılmak artık eskisi kadar umurumda değil. Anlaşılmak adına yaşamı, yaşamımı anlamlandırma çabamı artık yavaşlatmayacağım. Her anladığımı, kavradığımı anlaşılır hale getirip anlatmak, paylaşmak zorunda değilim, paylaşmayacağım da. Karşılıksız sürekli kendimden bir şeyler vermek zorunda değilim, vermeyeceğim de.

Bu ülke insanın önemli bir kısmı, sahip olduğu değerlerin kıymetini yeterince bilmiyor, bir kısmı değerlerin ne olduğunun farkında bile değil. Yoksa, bugün bu halde olur muyduk? Bu sonlu yaşamımda bu yerleşmiş gerçeği değiştirebileceğimi düşünmek, buna inanmak bir kibirmiş. Bu anlamsız uğraşıyı, kibiri de bırakıyorum. Bir şeyleri gönüllü veya karşılık al(a)madan yapmanın güzel yanlarından biri, istemediğin zaman da yapmamak özgürlüğü.

Picasso’nun Don Quijote ve Sancho Panza çizimine bakarak günlüğüme aldığım bir çizim notu (2020)

Yazın, yaslı gönlüme biraz olsun teselli olan Cervantes’in La Mancha’lı Yaratıcı Asilzade Don Quijote (Yapı Kredi Yayınları) romanından, Çoban kızı Marcela’nın şu cümlelerini buraya not düşüyorum.

“…Dürüstlük, bedeni ve ruhu en çok süsleyen, güzelleştiren meziyetlerden biriyse, güzel olduğu için sevilen kişi, sırf kendi zevki uğruna var gücüyle bu meziyetini kaybettirmeye uğraşan kişinin isteğine boyun eğerek, niçin bu meziyetini kaybetsin? Ben hür doğdum ve hür yaşayabilmek için kırların ıssızlığı seçtim. Bu dağların ağaçları benim dostlarım, bu derelerin berrak suları benim aynalarımdır. Ben düşüncelerimi ve güzelliğimi ağaçlarla, sularla paylaşırım. Ben tecrit edilmiş ateş, uzakta duran kılıcım…”

Özgür olduğunu kendine hatırlatmak zorunda kalacağı bir karşılıksız yükümlülük altında insanın bırakılması veya kendisini bırakması veya böyle hissetmesi, hissettirilmesi ne kadar anlamsız.

Yeni Yazı ve Ürün Bültenine Abone Ol