Şimdi ve Burada

fullsizeoutput_76bDün instagramda gerçekleştirdiğimiz görüş alışverişi için çok teşekkür ederim. Birbirimizin sesini de duymuş olduk bu vesileyle:) Sık sık yeni1anlam hesabında buluşan kişiler olarak tahmin ettiğimizden büyük bir grubuz aslında. Sakin ve derinlemesine düşünen, bakan, değerlendiren bir grubuz. Bana özelden yazanlar da oluyor ve çok güzel şeyler yazıyorlar. Çok teşekkür ederim.

Dün paylaştığım resmi oğlumun mu yaptığını soranlar oldu. Hayır. Dünkü resmi tablette tablet kalemiyle ben karalamıştım:)

Onun yaptığı resimlere gelince, ilkokula başlamasıyla yaptığı çizgi çalışmalarıyla çizimlerinin kalitesi adeta roket gibi fırladı. Bugünlerde çizdiği karmaşık konulu kompoziyonlar bakanları hayrete düşürüyor. Oysa altı yaşına kadar kalem tarzı şeyler kedinin su görmesi gibi bir etki yaratıyordu üzerinde. Tabii ki onun bu durumuna bakanların geleceğe dönük birçok olumsuz yorumlarını da dinlemek zorunda kaldım. Çoğu üzerimde etki bırakmadı, zira tek bir şeyi anne olarak iyi yapabildimse, o da bu zaman kadar çocuğumla şimdi ve burada olmak ve onun gerçeğini derinden ve önyargısız gözlemekti. Onun düşünce yapısında gözlediğim karmaşıklığa, ne sözel, ne de el becerisinin bu zamana kadar yetişebildiğini ve kendini yeterince ifade edememenin farkında olmadığı çelişkilerini yaşadığını görmüştüm. Taa ki bugünlere kadar.

Şimdilerde elinden resim kağıtları düşmüyor. Geçenlerde  yaptığı resmi bana bir bekleme odasında anlatırken uzun süren bir açıklama yaptı. Odada diğer insanların da merakla dinlediğini fark ettim. Hatta bir tanesi ilkokul öğretmeniymiş ve bu yaş için bu anlatımın çok üst düzey olduğunu ifade etti. Olumsuz yorumları geçmişte ettiğim gibi bunu da takılıp kalmamak ve koşullanmamak için kulak arkası ettim. Oluşan olumlu ya da olumsuz beklentiler çocuğu olduğu gibi gözlemenin önüne geçiyor.

Yanımızdaki yaşlı bayan da ilgiyle dinliyordu ve ‘Bu mavi çizgiler ne?’ diye sordu, oğlan ‘Yağmur damlaları’ dedi. Yaşlı bayan ‘Peki neden güneş yok?’ dedi. Oğlan ‘Çünkü çok yağmur yağıyor, çok yağmur yağarken güneş olmaz.’ diye cevap verdi. Bayan ısrar etti ‘Neden? Yağmur yağarken de güneş olabilir’ diye. Oğlansa ‘Fırtına var, anlamıyor musunuz?’ derken kızmaya başladığını belirten bir ses tonuna büründü. Aslında yaşlı kadının kötü bir niyeti yoktu, kendince ona farklı bir bakış açısı ve yaratıcılık aşılamaya çalışıyor, ama bir yandan da oğlanın yarattığını anlamaya çalışmayıp, ifade ettiğini görmeyip, eserini kendi kafasındaki kalıplara uydurmaya çalışıyordu. Onun şimdi ve burada anlattığı hikayeyi ‘görmüyor’du, kendi hikayesinde yaşıyordu. Oğlanın inatla eserine sahip çıkma çabasını da gülümseyerek izledim ve olanların hiçbirisine karışmadım.

Benden annelikle ilgili tavsiye isteyenler oluyor… Zorlanıyorum bu konuda, çünkü uzun yazabileceğim şeyler yok. Şimdi ve burada açık yüreklilikle çocukla olmaktan öte bir annelik bilmiyorum ben… Sizinle atölyenin duvarında asılı oğluma ait bir resmi paylaşmak istedim. Çoğu kişi benim yaptığımı zannediyor. Renk uyumunu muhteşem buluyorum ve bakmaya doyamıyorum. İyi çizgi çizemediği ve kalem tutamadığı zamanlar ben ondaki renk seçme kapasitesini görüyordum, oradaydım. Bu kadar güzel renkler seçen bir çocuğun aynı zamanda dikkatli ve iyi doğa gözlemleri yaptığını da görüyordum…

Doğada dolaşırken bu yaşına kadar, bak bu kestane ağacı, bak bu şu kuş, bu kuş diye de açıklamalar da yapmadım, aracı olmadım o istemedikçe. Küçük bir çocuğun duyularının zihni entelektüel bilgilerle kalıplanmadan önce her bakımdan dolması gerektiğine inanıyorum, yani bir ağacın kestane ağacı olduğunu bilmesinden çok o ağacı her bakımdan hissetmesi önemli bana göre. Rengini, kokusunu, şeklini, gölgesini duyumsaması… Bilgi sonradan edinilebilir ama duyumsama kapasitesi en çok bu yaşlarda gelişiyor. Ve bir çocuğun duyuları ne kadar çok gelişirse, yazmak, okumak, kalem tutmak gibi basit becerileri geliştiğinde ortaya koyabileceği o denli derin ve anlamlı, yaratıcı şeyler olabilir.

Eğitimde yaptığımız en büyük hata işte bu kanımca. Güzel okumayı ve yazmayı, kalem tutmayı, iyi bir okuyucu ve iyi bir yazar, çizer olma konusuyla karıştırıyoruz. Yeterli duyusal ve gözlemsel zenginlik, farkındalık oluşmamışsa bu becerilerin hepsi boş… Bence bir toplum, eğitimde ‘normale’ bu kadar odaklanmışken, yetiştirme ve geri kalmama kaygısıyla dolu, çocukla şimdi ve burada kalamazken, onlara doğada vakit geçirmek için hiç fırsat tanımazken, kafalar yaratıcılığın ne olduğuna ilişkin fikirlerde bile kalıp kalıp olmuşken; sıradışı düşünürler, yazarlar, sanatçılar, biliminsanları, girişimciler… ortaya çıkarmayı çok beklememeli…

Görünmek

final

10 milyon yıllık bir yaprak fosili elimde tuttuğum…

10 milyon yıl önce bugünkü adıyla Orta Anadolu topraklarında oluşuyor ve yürürken önüme çıkıyor, gözüme çarpıyor… Şamanlar (kamanlar, baksılar, görücüler…) cisimlerin, hayvanların da bir ruhu, bilinci olduğuna ve onların da kimi insan tarafından görülmek istediğine inanırlar. Yani görmek tek taraflı bir edim değil, görmek kadar görünmek de var.

10 milyon yıl öncesinden gelen bir parça şu an ellerimde bize görünüyor… Ne anlatıyor hissediyor musun? Duyumsuyor musun?…

Bu Çocuklar Nereye Bakıyor?

İnsanın bir bilgiyi zihinsel olarak idrak etmesiyle tüm benliğinle idrak etmesi çok farklı. Hiç Anadolu Medeniyetleri Müzesi‘ni tüm benliğinizle gezdiniz mi? Dünyaya, evrene bakışınızı derinden etkileyecek bir tecrübe olabilir.

Ankara Kalesi’nin Atpazarı semtinde,  15. yy’a ait Mahmutpaşa Bedesteni ve Kurşunlu Han’ın birleşiminden oluşmuş tarihi binada yer alan müzede, her bölüm insanlığın bilinç evrimi süresince geçtiği bir boyutu temsil ediyor ve yürüdükçe insanlığın milyon yıla uzanan geçmişinde boyuttan boyuta adeta ışınlanıyor gibi ilerliyorsunuz. Burada aynı anda insanın hem muhteşemliğini hem de gelişmemişliğini görmek, hem vahşetinin boyutundan dehşete düşüp, hem de yaratabildiği güzelliklere hayran kalmak mümkün. Müzeyi gezmek mecazi değil gerçek anlamda baş döndürücü bir deneyim.

Bu fotoğrafı çektiğimde sabah saatleriydi. Oğlum yaşında çocuklar öğretmenleriyle cıvıl cıvıl müzede geziniyorladı. İlk ziyaretimde onların yaşlarında olmalıyım. Annemle gezmiştik. Oluşturdukları tatlı manzaraya baktığımda içim neşe ve hüzün doldu. Bir anne olarak onları bekleyen geleceğe koşulsuz ümitle bakmak isterdim, ama…

Önünde durdukları camekanda sergilenenlere ilişkin öğretmenleri hararetli hararetli bir şeyler anlatıyor. Orada yaşamlarında bilmeleri çok gerekli ancak bu yaşlarında detaylı anlatılmasa iyi olabilecek şeyler var ve muhtemelen öğretmenleri de aktarımında buna dikkat ediyordur. Söz konusu camekanda, dünyada nesli tükenmiş iki insan türü Homo Erectus ve  Homo Neandertal’ın, yaşadıkları Alt ve Orta Paleolitik dönemin olağanüstü buluşları olan el yapımı aletleri bulunuyor. Dünya tarihinin bir döneminde Homo Sapiens’le beraber birden fazla insan türü yaşamış, ama biz, yani Homo Sapiens dışındaki tüm diğer insan türleri bilinen, bilinmeyen çeşitli nedenlerle yer yüzünden yok olup gitmişler. Şimdinin tek ve dominant insan türü olan Homo Sapien’lerin akının zor kavrayabileceği bir bilgi bu. Kısaca o camekanda, olumsuz şartların oluşması halinde bir insan türünün tamamıyla tükenebileceğinin somut, elle dokunulabilir bilgisi var. İfade ettiği gerçeği kabul etmeyebiliriz, anlamayabiliriz, idrak edemeyebiliriz, hatta anlamamazlıktan gelebiliriz, ama orada duruyor. Yazının başında belirtmiştim ya bir bilgiyi zihinsel olarak idrak etmekle, tüm benlikle idrak etmek çok ayrı, bu öyle bir bilgi işte. Dile kolay, benliğe zor.

Peki ya biz, şimdinin dünyaya hükümdar olmuş, yiyecek zincirinin en tepesine oturmuş canlı ve insan türü olan Homo Sapiens, dünya ekolojisinde yaptığımız büyük tahribat yüzünden onlar gibi nesilimizin tükenişine mi doğru gidiyoruz? Veya çoğu insan amansız tartışmalar, çatışmalar içinde kendini yitirmişken; hızla gelişen, karmaşıklaşan teknolojinin yardımıyla bilimin ileri olduğu yerlerde Homo Sapiens’ten çok daha uzun ömürlü ve daha üstün yeteneklere sahip yeni bir insan türünün ortaya çıkma ihtimali mi var? Ve geçmişte bir dönemde olduğu gibi farklı insan türleri dünyada aynı anda yaşayabilir mi? Bunun sonu ne olur? Söylemesi dile kolay, düşünmesi, kavraması benliğe zor…

Bu çocuklara bakıyorum, nasıl da masum ve neşeliler. Onlar bizim şu an taşıdığımız vasat yetişkin bilinç düzeyinden kesinlikle çok daha fazlasını hak ediyorlar. Hal böyleyken, geleceğe ilişkin muazzam gözlem, iç görü ve keşif imkanlarıyla dolu bu muhteşem toprağın üzerinde neden bu kadar düşük bir bilinçle yaşıyoruz? Oysa bu toprağın insanı isterse, Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ni gerçekten idrak ederek baştan sona gezmekle bile, dünyayı daha yaşanılası bir yer haline getirmek için bir ömür boyu yetecek ilhamı alabilir.

As(ıl)ma

Bak nasıl da büyümek istiyor asma, ama büyümek için hep bir şeylere asılmak zorunda, doğası öyle. Adı üstünde ‘asma’. Bizim bahçedekine, dolandığı boyluboyuca koca demir yetmiyor, daha yukarılara çıkmak istiyor hep. Yine geçen senelerde olduğu gibi dut ağacına meyletmiş.

Bir şey dememiştim o zamanlar. Asma da bir süre sonra demiri tamamen bıraktı ve dutun orasına burasına sarıla dolana, geniş geniş büyümeye başladı, dutun üstünde daha yukarılara yukarılara. Bahçıvan defalarca ‘bunu budamak gerek, ağacı boğuyor artık’ dedi de pek dinlemedim. ‘İşi doğasına bırakalım’ dedim. Tabii asma durmadı. Sardıkça sardı, dolandıkça dolandı.

Geçen yaz bir gün bir baktım ki, budanmış. Bahçıvana sordum, neden diye ‘Olmaz öyle. Ağaca yazık günah.’ diye cevap verdi.

Şimdi düşünüyorum durumu görmeme rağmen niye bir şey yapmamıştım o zaman. İşi doğasına bırakmak ne demek. Dut ki bana en fazla ilham veren ağaç bu zamana kadar, gölgesinde çalıştığım, oturduğum, hayal kurduğum…

Bu yıl aynı şeyi gördüğümde içimde asmaya karşı bir öfke yükseldi aniden. Şaşırdım boyutuna. Gittim uzangaçlarını demire doladım. ‘Burası da güneş neyine yetmiyor ağaca asılmak istiyorsun hep’ dedim. ‘Doğam bu’ der gibi geldi bana. ‘Asılırım ben.’ Durmadım uzangaçlarını demire dolamaya devam ettim…

İnsanın Güzelliği

Ellerim düşündüğümden çok farklı şeyler ortaya çıkarıyorlar bazen ve bu sayede içimde daha önce temas etmemiş olduğum yönleri keşfetmeme yardımcı oluyorlar. Böyle böyle her geçen gün daha da bütünleştiğimi hissediyorum. Güzel olan eskinin korunmasına çok önem veriyorum, ama biliyorum ki o eski de zamanında yeniydi, bu nedenle kendimi bu toprağın bir insanı olarak deney yapmakta özgür bırakıyorum. Kendi güzellik anlayışımı keşif sürecindeyim. Kendim derken bugüne kadar bana etki etmiş ve içimden gelen şeylerin toplamını kastediyorum. Çizdiğim ve bugünlerde oyduğum şu şekil gibi…

İnsanın elleriyle, içinden geldiği gibi, -bir şeyleri kopyalamadan- sanatsal veya zanaatsal formda bir yaratım yapması kendini daha derinden tanıması açısından çok önemli. Bu içte olanın bir nevi maddeleştirilmesi süreci aslında… Düzenlediğim atölye çalışmalarına katılanlardan kimisi ilk defa kendi iç dünyalarıyla maddesel anlamda karşılaşıyorlar ve güzelliklerini görmek onları çok çok derinden etkiliyor. Çoğumuz ne kadar güzel olduğumuzun, ne kadar potansiyel taşıdığımızın yeterince farkında değiliz maalesef…